نقش و کارکرد ظریف در دولت پزشکیان چه خواهد بود؟
علی رغم اعلام صریح ظریف که مقامی در دولت پزشکیان نخواهد داشت و با پایان کار شورای راهبری در معرفی نامزدهای اعضای کابینه کار وی تمام است او به مقام معاون راهبردی رئیس قوه مجریه منصوب شد. ظرفیت این مقام چیست؟ برنامه ظریف در این چارچوب چیست؟ او چه اهدافی را دنبال می کند؟
معاون، مشاور یا رئیس مرکز مطالعاتی؟
متن حکم ظریف نقشهای چند گانه ای را برای وی ترسیم می کند. از یکسو او در مقام معاون رئیس دولت مقامی هم ارز معاون اجرایی، پارلمانی، حقوقی و اهل سنت خواهد داشت یا پست معاونتی همانند روسای سازمان انرژی اتمی، سازمان مدیریت و برنامهریزی یا ریاست سازمان حفاظت محیط زیست که عنوان معاون دارند. این سازمانها در حد وزارتخانه نیستند اما کارکردهایی شبیه به آن را دارند.
از سوی دیگر وی قرار است به رئیس دولت در امور راهبردی مشاوره بدهد: «انتظار می رود با بهرهگیری از تجربههای انباشته مدیران ارشد کشور در دهههای گذشته و توانمندیهای گسترده علمی تخصصی و کاربردی نخبگان اندیشکده ها و نهادهای جامعه مدنی تحولات کلان داخلی و بینالمللی و میزان توفیق در دستیابی به اهداف قانون اساسی سند چشمانداز و سیاستهای کلی مصوب مقام معظم رهبری مدظلهالعالی را رصد نموده، مستقیماً به اینجانب منعکس نمائید.»خود ظریف به این نقش مشورتی اذعان دارد.
نقش دیگر ریاست یک موسسه تحقیقاتی است. بنا به متن حکم پزشکیان، قرار است ظریف «مسئولیت مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری را بر عهده گرفته و وظایف و کارویژه های این مرکز را به تشکیلات مناسب برای معاونت راهبردی ریاست جمهوری تبدیل» کند. مرکز بررسیهای استراتژیک ریاستجمهوری یکی از سازمانهای زیرمجموعهٔ نهاد ریاستجمهوری ایران است که اتاق فکر دولت و مسئول انجام مطالعات، بررسیها و پژوهشهای راهبردی و بین دستگاهی در دولت است و طرحها و پیشنهادهای مرتبط با راهبردهای ملی در زمینههای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاست خارجی، با رعایت سیاستهای کلی نظام را پیشنهاد می کند.
پیش از این پست معاونت راهبردی درساختار تشکیلاتی دولت جمهوری اسلامی وجود نداشته و این مقام برای محمد جواد ظریف خلق شده است.
برنامه ظریف در دولت
ظریف به روشنی محدود و ماموریت این معاونت جدید را ترسیم کرده است: قرار است «هیچ دیوانسالاری و سازوکار جدیدی درست نشود و باری بر بودجه دولت و سفره مردم نباشد؛ هیچ تداخلی در کار دستگاهها ایجاد نشود؛ هیچ دستگاهی تضعیف نشود؛ {و} حلقه وصل دولت با مردم، اندیشکدهها و نهادهای مدنی نظارتی همچون کمند باشد.»
بدین ترتیب ظریف تشکیلات جدیدی خلق نخواهد کرد و یک دفتر در ساختمان ریاست جمهوری خواهد داشت. او همان نقشی را که در کارزار پزشکیان و بعد تعیین وزرا داشته یعنی بسیج کننده نیرو و تبلیغاتچی سیاستهای دولت ادامه خواهد داد و به رئیس دولت کمک خواهد کرد میان نیروهای موجود جایی برای خود و سیاستهایش پیدا کند نقشی که خود وی در دوران وزارت خارجه داشت. همچنین در شرایطی که رئیس جمهور نادیده گرفته شود او مسئول یافتن راههایی برای مانور میان نیروهای سیاسی و امنیتی و نظامی خواهد بود کاری که خود وی در برابر سلیمانی و سپاه و بیت انجام می داد تا بی ربط نشود.
طرح حلقه ی وصل دولت با مردم و نهادهای مدنی هم یک شوخی است چون ظریف میان هسته های قدرت بازی می کند و هیچگاه ارتباطی با نهادهای مدنی مستقل در ایران نداشته است.
ظرفیت ظریف
ظریف ظرفیت خاصی در داخل کشور بجز تعدادی کارشناس در مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی که از موسسات وابسته به وزارت خارجه بوده و بخشی از کارکنان رده بالای وزارت خارجه ندارد. ظرفیت بالقوه و موثر ظریف شبکه ای است که وی در خارج کشور دارد. ظریف در طی حدود یک دهه اقامت در نیویورک به عنوان نماینده ایران در سازمان ملل و ۸ سال وزارت خارجه شبکه گسترده ای از ارتباطات خارجی دارد که پزشکیان بدانها نیاز دارد و علی رغم دشمنی عده ای با وی در مجلس و سپاه هزینه این همکاری را به جان خریده است.
ظریف بالقوه و بالفعل طرف همکاری و گاه مورد ستایش شبکه ای از نیروهای ایرانی و غیر ایرانی در رسانه ها، اندیشکده ها و وزارت خارجه ها در کشورهای غربی است و می تواند با دادن اخبار یا روایت و تحلیل آنها را در جهت اهدافی که پزشکیان یا بیت در دوره های خاص در سر دارند جهت دهد. داشتن مقام دولتی شبهه ی همکاری با دولتهای خارجی را که یک اتهام قانونی در ایران است از سر وی بر می دارد. ظریف در هشت سال وزارت خارجه ظرفیت بالایی از خود برای ارائه اطلاعات نادرست، دروغگویی صریح وپروپاگاندا جهت تاثیر گذاری بر افکار عمومی در غرب به نمایش گذاشت.
به عنوان مثال پس از حذف هنیه مجموعه ی دارایی های جمهوری اسلامی در رسانه های غربی حذف وی را مخل فرایند صلح و پیگیری آتش بس معرفی کردند، روایتی که دولت بایدن و دول اروپایی با آن هماهنگ هستند و جمهوری اسلامی از آن برای تحت معرفی آن کشور به عنوان طرف جنگ طلب استفاده می کند. ظریف می تواند این فعالیت را هماهنگ و متمرکز تر کند.